Embedded Files
NỘI DUNG TUỒNG HÁT BỘI
NỘI DUNG TUỒNG HÁT BỘI
Phần nhiều Tuồng Hát Bội của Việt Nam được trích trên những câu chuyện xưa của Trung Quốc. Những vở tuồng này thường được gọi là tuồng pho hoặc tuồng truyện, bởi cốt truyện được lấy từ các bộ truyện lịch sử, tiểu thuyết cổ hoặc các tích truyện nổi tiếng.
Bên cạnh đó, cũng có một số vở tuồng không dựa trực tiếp vào các truyện cổ mà được sáng tác từ bối cảnh xã hội xa xưa hoặc đặt trong một chế độ phong kiến nhất định, từ đó xây dựng thành những câu chuyện sân khấu.Hát Bội ra đời trong giai đoạn Nho giáo đang thịnh đạt, đồng thời được các triều vua quan tâm và chăm sóc. Vì vậy, nội dung các vở tuồng thường mang đậm tư tưởng trung quân, tôn quân của Nho giáo.
Bên cạnh đó, cũng có một số vở tuồng không dựa trực tiếp vào các truyện cổ mà được sáng tác từ bối cảnh xã hội xa xưa hoặc đặt trong một chế độ phong kiến nhất định, từ đó xây dựng thành những câu chuyện sân khấu.Hát Bội ra đời trong giai đoạn Nho giáo đang thịnh đạt, đồng thời được các triều vua quan tâm và chăm sóc. Vì vậy, nội dung các vở tuồng thường mang đậm tư tưởng trung quân, tôn quân của Nho giáo.
Trong nhiều vở tuồng, tinh thần trung nghĩa được đặt lên hàng đầu. Chẳng hạn:
Con bất trung thì cha cũng có thể giết con (Trảm Trịnh Ân).
Chồng bất trung thì vợ tìm cách trừ bỏ (Xử bá đạo Từ Hải Thọ).
Cha bất trung thì con vẫn sẵn sàng hy sinh để cứu vua (Tam Nữ Đồ Vương).
Ngay cả những nhân vật nữ cũng có thể hy sinh danh tiết để giữ trọn lòng trung nghĩa, như câu chuyện Điêu Thuyền khiến hai cha con Đổng Trác – Lữ Bố mâu thuẫn trong tuồng Phụng Nghi Đình.
Không ít nhân vật trong tuồng còn thể hiện lòng trung thành đến mức sẵn sàng hy sinh thân mình vì nghĩa lớn. Ví dụ, có những người chấp nhận hiến giọt máu của mình để cứu mang ấu quân (Tam Ban Lục Hoàng Hậu). Thậm chí có những nhân vật khi còn sống chưa trả hết nợ với vua, sau khi chết linh hồn vẫn trở về giúp nước, như Khương Linh Tá trong tuồng San Hậu.
Linh Tá (phải) hoá ngọn đuốc đưa đường cho Kim Lân (trái) qua đèo trong tuồng "Sơn Hậu"
Nguồn ảnh: Nhà hát nghệ thuật truyền thống tỉnh Bình Định
Chính vì vậy, tinh thần trung quân trở thành chủ đề xuyên suốt trong nhiều vở tuồng Hát Bội. Các sự kiện trong tuồng thường diễn ra trong bối cảnh cung đình hoặc xã hội phong kiến, với những nhân vật quen thuộc như vua, quan, tướng lĩnh và các nhân vật triều đình.
2. CẤU TRÚC CÂU CHUYỆN TRONG TUỒNG
Nội dung của nhiều vở tuồng thường diễn tiến theo một trình tự khá quen thuộc. Chẳng hạn, theo mẫu của tuồng San Hậu:
Vua băng, nịnh tiếm, bà Thứ lên chùa,
Chém nịnh định đô, tôn vương tức vị.
Hoặc có những câu chuyện xoay quanh một quan trạng nguyên trẻ tuổi được vua giao nhiệm vụ đi trừ giặc. Trên đường đi, nhân vật có thể gặp nhiều biến cố như bị công chúa nước khác ép duyên. Đến cao trào, nhân vật chính phải chịu oan khuất, thậm chí mẹ già bị kết tội. Nhưng cuối cùng, mọi sự thật được sáng tỏ, trạng nguyên trở về nước, vua tôi và gia đình đoàn tụ.
Hầu hết các vở tuồng Hát Bội đều có kết thúc “có hậu”:
người trung nghĩa được đền đáp
kẻ ác bị trừng phạt
thiện và ác được phân định rõ ràng.
3. CÁC THỂ LOẠI TUỒNG HÁT BỘI
Trong Hát Bội, tuồng được phân chia thành nhiều loại khác nhau:
a. Tuồng đồ (tuồng dân gian)
Những vở tuồng này không dựa trực tiếp vào các bộ truyện lịch sử, mà được xây dựng từ một tích truyện riêng, có thể lấy từ truyền thuyết hoặc truyện dân gian. Một số câu chuyện quen thuộc như Phạm Công Cúc Hoa, Lâm Sanh Xuân Nương, Lục Vân Tiên…
Cảnh vở tuồng hài "Nghêu, Sò, Ốc, Hến"
b. Tuồng cung đình (tuồng ngự)
Đây là những vở tuồng được viết và biểu diễn dành riêng cho vua và các quan thưởng thức trong cung đình.
c. Tuồng thầy – tuồng tổ – tuồng kinh điển
Đây là những vở tuồng có giá trị cao về đạo đức và văn học, thường được các nghệ nhân và diễn viên học thuộc để biểu diễn trong nhiều thế hệ.
d. Tuồng cương
Khác với các loại tuồng có kịch bản văn học hoàn chỉnh, tuồng cương không có kịch bản chi tiết. Một thầy tuồng sẽ kể lại nội dung chính, các lớp lang và tình tiết, sau đó phân vai để diễn viên tự sử dụng lời thoại của mình trong quá trình ca diễn.
Sự xuất hiện của các loại tuồng mới
Từ giữa thế kỷ XX, một số học giả và nghệ sĩ sân khấu đã sáng tác và dàn dựng thêm nhiều vở tuồng mới. Những vở này thường được gọi bằng nhiều tên khác nhau như:
Tuồng tân thời
Tuồng tiểu thuyết
Tuồng xã hội
Tuồng hiện đại
Tuồng văn thân
Tuồng lịch sử
Tuồng mang nội dung cách mạng
Sự xuất hiện của các loại tuồng này cho thấy nghệ thuật Hát Bội không chỉ tồn tại trong khuôn khổ truyền thống mà còn có những nỗ lực thích ứng với bối cảnh xã hội mới.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Tài liệu sách: Nhìn về sân khấu Hát Bội Nam Bộ - cố NSND Đinh Bằng Phi (Xuất bản 2005)
Page updated
Google Sites
Report abuse